امروز سایت مجموعه مقالات علوم آب رو آپدیت کردم و چندتا برنامه توش گزاشتم که تا چند روز آینده به تعداد اونها افزوده هم خواهد شد
اینم لیست نرم افزار ها:
نرم افزار های هیدرولوژی و همندسی رودخانه :
1-HEC-HMS
2-SMADA6.43 for Windows
3- EFH2
4- WrPLOT Ver5.3
5- HEC-RAS
با سلام
امروز اومدم تا سايت جديد و رسمي علوم آب رو به شما معرفي كنم
اين سايت شامل مقالات متنوع در زمينه علوم آب هست كه مي تونيد روش دريافت
مقالات رو در خود سايت مشاهده كنيد
همچنين در اين سايت انجمني هم براي علاقه مندان به علوم آب قرار داره كه
دوستان مي تونن با مراجهعه به اون مسائل خود رو مطرح كرده و جواب بگيرن و همچنين
مي تونن در اين انجمن مقالات مورد نيازشون رو عنوان كنن تا در اصرع وقت در اختيار
ايشان قرار بگيره
آدرس سايت:
1)پمپ گریز از مرکز Centrifugal Pump
انواع
پمپ 2)پمپ رفت و برگشتی Reciprocating Pump
3)پمپ دورانی Rotary Pump
( پمپ گریز از مرکز )
اساس کار آن بر پایه نیروی گریز از مرکز استوار است،یعنی اینکه قسمت متحرک پمپ تحت حرکت دورانی قطرات آب را از مرکز به خارج پرتاب میکند.چون قطرات پرتاب شده دارای سرعت زیادی هستند.دربرخورد با پوسته( Volute Or Casing ) سرعت آنها تبدیل به فشار می گردد. این اثر باعث خروج مایع از پوسته می گردد.
( در صحفه بعد نمونه هایی از این نوع پمپ را خواهید دید )
ادامه مقاله در ادامه متن
ادامه مطلب
مقدمه
زمانی که صحبت از فاضلاب و تصفیه آن به میان می آید اولین موضوعی که در ذهن تداعی می نماید بحث محیط زیست و حفظ آن از آلوده شدن است چرا که فاضلاب همواره به عنوان یک پارامتر آلاینده اصلی در محیط زیست انسانی و طبیعی مطرح می باشد .
فاضلاب چیزی جز آب مصرف شده در جنبه های مختلف زندگی انسان نیست . که در اثر این مصارف ترکیب اصلی طبیعی خود را از دست داده است . و نه تنها قابل استفاده در مصارف مختلف نمی باشد بلکه با توجه به میزان آلاینده های موجود در آن و نوع آنها خود می تواند تهدیدی بر سلامت و فعالیت های مختلف انسانی باشد . در کشور ما نیز مانند سایر نقاط دنیا ، افزایش جمعیت شهرها و در نتیجه بالا رفتن میزان مصرف آب سبب تولید روز افزون فاضلاب گردیده است که خود موجب بروز اشکالات و نارسایی هایی در جوامع شهری و حتی روستایی کشورمان شده و روز به روز هم در حال ازدید است . این اشکالات عموماٌ مسایل بهداشتی و آلودگی محیط ، به هم خوردن رابطه ی طبیعی بیلان آب و بالا آمدن سطح آبهای زیر زمینی و آلودگی منابع مختلف پذیرنده می باشد .
آمار منتشره از سوی مراکز درمانی کشور نشان می دهد
ادامه مقاله را در ادامه متن مطالعه کنید
ادامه مطلب
مقدمه
مطالعه و طراحي سيستم تصفيه فاضلاب صنعتي و انساني كارخانه پلي استر يزد در راستاي توجه به « محيط زيستي سالم براي همه » و جلوگيري از تخريب آن صورت گرفته است. براين مبنا تصفيه پساب و استفاده مجدد از آن علاوه بر مشاركت در حركت ملي و جهاني حفظ محيط زيست ، به دليل صرفهجويي در مصرف آب ‹ به ويژه در منطقه خشك و كويري استان يزد › و كاهش هزينه ها از طريق استفاده مجدد در فضاي سبز و كشاورزي ، از نقطه نظر اقتصادي نيز داراي اهميت دراز مدت مي باشد.
ادامه مقاله را در ادامه متن مطالعه کنید
ادامه مطلب
مقدمه
وضعيت جغرافيايي ايران به گونه اي است كه زمينه بروز اكثر سوانح طبيعي از جمله سيل و زلزله فراهم است . گرچه بين اين دو پديده فرقهاي اساسي وجود دارد . ولي بروز حوادثي چون زلزله در كشور قابلييت پيش بيني ندارد , ولي سيل را مي توان پيش بيني نمود. زيرا سيل عمدتاً براساس دخالت انسان در طبيعت و بعضا به دليل انسداد راه گذر سيل پديد مي آيد . براين مبني اگر آگاههياي كلي و دانش عمومي در زمينه چگونگي نقش انسان در بروز سيل گسترش يابد, امكان پيشگيري از خسارات آن نيز ميسر مي گردد
.ادامه مقاله را در ادامه متن مطالعه کنید
ادامه مطلب
(1) آشنايي با سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي
(3-1) كليات:
پيشرفت تكنيكهاي سنجش از دور ازيك طرف واستفاده از دستگاههاي اندازه گيري در زمينه هاي مختلف كميت و كيفيت آب از طرف ديگر، امكان دسترسي به حجم عظيمي از داده ها را در زمينه هاي مختلف مهندسي آب در مناطق مختلف جهان مهيا كرده است. در مسائل كنترل ، ذخيره سازي و بهنگام نمودن منابع آب، بررسي وتجزيه وتحليل اين حجم ازداده ها نيازمند استفاده از امكانات خاص نرم افزاري و سخت افزاري است كه سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي به نحو مطلوبي آنرا فراهم مي سازند. اين سيستمها امكان مديريت داده هاي مختلف و انجام عمليات مكاني بين لايه هاي مختلف را فراهم ميسازند. اين قابليت ها در حدي هستند كه مي توان سيستمهاي مذكور را به شكل مؤثري از نرم افزارهاي بانك اطلاعاتي و يا نقشه كشي مجزا كرد.
برنامه ريزي و مديريت منابع آب از جمله موارد كاربردي جديدي است كه توسط سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي(GIS) بخوبي انجام ميگردد. بعنوان نمونه، بررسيهاي كمي منابع آب نظير؛ تخمين رواناب ناشي از بارش، تهيه نقشه هاي پهنه بندي سيلاب، بررسي فرسايش حوزه هاي آبريز، و ..... توسط اين ابزارها بخوبي صورت ميگيرد.
تعريف GIS
جهت انجام عملياتهاي مختلف بر روي داده هايي كه مشخصه مكاني (فضايي) آنها يك مشخصه اصلي محسوب مي گردد، از ابزاري تحت عنوان GIS بهره گرفته مي شود. بدليل رابطه موجود بين مشخصه مكاني نقاط و سطح زمين و خاك ، اين سيستمها با عناويني همچون LIS (سيستم اطلاعات زمين) و SIS (سيستم اطلاعات خاك) نيز بيان مي گردند كه از ميان عنوان GIS در محافل علمي متداولترين ميباشد.
GIS در ميان محققين داراي تعاريف متنوعي مي باشد. اما كاملترين تعريفي كه مناسب GIS باشد را مي توان براساس مؤلفه هاي تشكيل دهنده آن بيان داشت. اين تعريف در برگيرنده مؤلفه هايي همچون:
1. ورود داده ها: شامل جمع آوري و دسته بندي
2. مديريت داده ها: شامل ذخيره سازي و بازيافت
3. دستكاري داده ها: شامل تجزيه، تحليل و تلفيق
4. خروج داده ها: شامل ارائة نتايج بصورت جدول، نمودار و نقشه مي باشد.
بنابراين مي توان GIS را بصورت يك نرم افزار و سيستم رايانه اي كه قادر به جمع آوري كنترل ، تركيب و تجزيه و تحليل اطلاعات مربوط به سطح زمين مي باشد تعريف نمود.
بطور اجمال قابليتهاي GIS نسبت به سيستمهاي اطلاعاتي مشابه و روشهاي دستي را مي توان بشرح زير بيان داشت:
* براي حجم زياد داده هاي جغرافيايي مناسب بوده وعمليات راسريعتر وباهزينه كمتر انجام ميدهند.
* داراي دقت فوق العاده بيشتري نسبت به روشهاي دستي مي باشد.
* در بهنگام سازي داده ها بسيار آسان عمل ميكند.
* امكان دستكاري و تلفيق داده ها را با سرعت زياد فراهم مي كند.
* براي مكان يابي پروژه هاي مختلف قابل استفاده است.
تاريخچة GIS
ريشة GIS از علم جغرافيا مشتق ميگردد. در سال 1960 ميلادي دولت كانادا براي مشخص نمودن وضعيت منابع طبيعي موجود در اين كشور اقدام به برداشت حجم زيادي از اطلاعات نموده و آنها را در قالب يك سيستم اطلاعات جغرافيايي مورد تجزيه وتحليل قرار داد. بدين ترتيب اولين سيستم GIS تحت عنوان C- GIS بوجود آمد. در ابتدا اين سيستم ها توسط كاربران موجود مورد استقبال قرار نگرفتند وليكن از اواخر دهة 60 ميلادي به بعد بدليل ورود كامپيوترهاي پيشرفته با قابليتهاي بالا، اين سيستمها در رشته هاي مختلف علمي كاربردهاي متنوعي پيدا نموده و مورد استقبال كاربران و شركتهاي مختلف قرار گرفتند.
ساختار كلي عملكرد GIS
عملكرد كلي اين سيستم ها بدين صورت است كه در ابتدا اطلاعات مكاني و توصيفي مربوط به عوارض جغرافيايي از طريق روشهاي مختلف جمع آوري شده و بصورت لايه هاي مختلف اطلاعاتي در سيستم مركزي ذخيره مي گردد. سپس عملياتهاي مختلفي (نظير توپولوژي ، هم پوشاني و ...) بر روي اين لايه ها انجام شده و يا پردازش و تحليلهاي منطقي و رياضي، نتايج مورد نظر بدست مي آيند. در نهايت نتابج به شكل نمودار، جدول و نقشه در اختيار كاربران قرار ميگيرد. در شكل (1-3) ساختار كلي عملكرد GIS آورده شده است.
(3-2-1) اجزاء GIS
همانند هر سيستم اطلاعاتي ديگر، GIS نيز از بخشهاي مجزا و مرتبط به هم بهره مي گيرد. اجراي موفق هر مطالعه وتحقيق مستلزم استفاده منطقي از اجزاء اين سيستم مي باشد. بطور خلاصه مؤلفه هاي تشكيل دهنده GIS را مي توان بشرح زير عنوان نمود:
1. داده ها و اطلاعات
2. سخت افزار
3. نرم افزار
4. كاربران وپرسنل اجرايي
1ـ داده ها و اطلاعات
به جرأت مي توان گفت كه پايه اصلي GIS را داده ها و اطلاعات تشكيل ميدهند، حجم بالايي از عمليات كاري در اين سيستم ها به جمع آوري و ورود داده ها اختصاص مي يابد.
داده هاي جغرافيايي به دو دسته مكاني (فضايي) و غير مكاني (توصيفي) تقسيم بندي ميگردند . داده هاي مكاني بيانگر مشخصه مختصاتي عوارض و پديده ها مي باشند( مختصات هندسي يك جاده ، رودخانه ، ايستگاه پمپاژ و ...) . داده هاي توصيفي بيانگر ارزشها و چيستي عوارض ميباشند (غلظت نمك در آب يك درياچه، جنس سازندهاي يك منطقه ، مساحت يك آبگير و....).
* ساختار و نمايش داده ها
جهت نمايش داده هاي مكاني در سيستمهاي GIS از دو ساختار برداري و شطرنجي يا رستري بهره گرفته ميشود. در اين حالت تمامي عوارض باشكلهاي هندسي نظير نقطه،خط وچندضلعي مشخص ميگردند.
در ساختار برداري، هر پديده اي كه در جهان واقعي وجود دارد، با مقياسي كوچكتر نمايش داده ميشود. ( همانند تصوير پلان )
در ساختار شطرنجي ، شكل پديده ها و عوارض بصورت صفحات شطرنجي در آمده و موقعيت عوارض بوسيله موقعيت سطر و ستوني كه در آن قرار ميگيرد، مشخص مي گردد. در اين حالت فقط يك تصوير كلي از پديده ها مشخص مي گردد. در شكل (3-2) تفاوت نمايش جهان واقعي در ساختار برداري و شطرنجي مشخص گرديده است.
هر يك از ساختارهاي برداري و شطرنجي داراي محاسن و معايبي مي باشند. در جدول (3-1) به تعدادي از محاسن معايب اين ساختارها اشاره شده است .
* منابع جمع آوري داده هاي جغرافيايي
داده هاي جغرافيايي را مي توان با استفاده از روشهاي زير جمع آوري نمود:
* مشاهدات زميني
* عكسهاي هوايي
* تصوير ماهواره اي
* سيستم تعيين موقعيت جهاني
مشاهدات زميني : دراين روش داده هاي جغرافيايي توسط آژانسها وسازمانهاي مختلف جمع آوري شده و سپس داده هاي مكاني توسط كارتوگرافيستها به نقشه تبديل ميگردد. در نهايت داده هاي توصيفي و مكاني بصورت لايه هايي در سيستم GIS ذخيره مي گردند.
عكسهاي هوايي: بااستفاده ازعكسهاي هوايي ميتوان براحتي و بدون كار گسترده ميداني، به داده هاي نسبتاً جامعي نسبت به بازه مطالعاتي دست يافت .
تصاوير ماهواره اي : تصاوير ماهواره هاي حاصل پيشرفت تكنولوژيكي در علم سنجش از دور ميباشند. سنجش از دور يعني اندازه گيري و ثبت خصوصيات فيزيكي و شيميايي جو وسطح زمين از فاصله دور و تحليل اطلاعات ثبت شده به منظور استخراج اطلاعات مفيد و مورد نياز. ساختار مختلف فعاليت دارند، جمع آوري مي شود. درجدول(3-2)مختصات تعدادي از ماهواره اي دردست بهره برداري آورده شده است.
سيستم تعيين موقعيت جهاني (GPS): سيستم تعيين موقعيت جهاني با هدف تخمين دقيق موقعيت جغرافيايي عوارض عوارض سطح زمين بوجود آمده است. اين سيستم متشكل از 24 ماهواره مستقر در مدارهاي بسيار بالا است. اين ماهواره ها بعنوان نقاط مرجع عمل مي كننند. استفاده از GPS براي تهيه اطلاعات مورد نياز GIS گسترش روزافزوني داشته است كه مهمترين دلايل آن را مي توان؛ راحتي استفاده ، دقت بالا و امكان ضبط داده ها به شكل رقومي عنوان كرد.
جدول (3-1) : مقايسة الگوهاي برداري و شطرنجي
جدول (3-2) : مشخصات تعدادي از ماهواره هاي مورد استفاده در مطالعات سنجش از دور
2- سخت فزارهاي مرتبط با GIS
در سيستم هاي GIS ،از سخت افزارهاي متنوعي استفاده ميگردد. باتوجه به اينكه مطالعات در چه مرحله اي قرار داشته باشد، كاربران مي توانند از سخت افزارهاي موجود در دسته بندي زير استفاده نمايند.
* سخت افزارهاي مرتبط با ورود اطلاعات (صفحه كليد،رقومي كننده، اسكنر و ...)
* سخت افزارهاي مرتبط با مديريت اطلاعات (سخت افزارهاي جانبي رايانه ها مثل ماوس...)
* سخت افزارهاي مرتبط با خروج نتايج (چاپگرها، رسام هاو ...)
3ـ نرم افزارهاي GIS
بسته ها نرم افزاري كه در سيستم هاي GIS مورد استفاده قرار مي گيرند،عملياتهاي متنوعي همانند؛ ذخيره سازي ،بازيافت ، تجزيه و تحليل و تلفيق را بر روي داده هاي جغرافيايي انجام ميدهند. هر يك از اين نرم افزارها براي مطالعات خاصي برنامه ريزي شده است و داراي محدوديت ها و محاسن خاص خود ميباشد. در جدول (3-3) خلاصه اي از مشخصات برخي از رايج ترين نرم افزارهاي GIS آورده شده است. بدليل كاربرد نرم افزارهاي ArcViewدر پروژه حاضر،دراينجا بطور مختصر به معرفي اين نرم افزار مي پردازيم.
نرم افزار ArcView
بسته نرم افزاري ArcView GIS توسط مؤسسه تحقيقات سيستمهاي زيست محيطي (ESRI) توسعه يافته و در اين پژوهش به عنوان يك محيط نرم افزاري مناسب برگزيده شده است.اين نرم افزار طي چند سال اخير به عنوان يك نرم افزار پيشرو در مجموعه نرم افزارهاي GIS ظاهر شده است .تمامي فعاليتهاي داخل ArcView توسط يك پروژه كه ممكن است شامل يك يا چند View,Table,Chart, Layput وScript باشد ، سازماندهي و اداره مي شود. فايلهاي توليد شده توسط ArcView پروژه ناميده شده و توسط پسوند “.apr” مشخص ميشوند . ArcView قادر به كار با داده هاي برداري و رستري ميباشد كه داده هاي برداري در ان sapefile ناميده ميشوند . توابع ArcView شامل نشان دادن sapefile ها در يك View ، ديدن و اصلاح جدول اطلاعات توصيفي مربوط به آن View، رسم نمودار بر اساس داده هاي توصيفي به منظور نشان دادن وضعيت داده ها و توليد خروجي هايي از View ، جداول مربوطه و نمودارها مي باشد.
نرم افزارهاي تخصصي ArcView ، Extension ناميده ميشوند كه براي دستكاريها و آناليزهاي خاص بر روي داده هاي متفاوت كاربرد دارند. از جمله Extension هاي مهم و پر كاربرد ميتوان به Spatial Analyst ،3dAnalyst و Network Analyst اشاره كرد كه اولي براي توليد ، پرس و جو ، تصوير كردن و اناليزهاي داده هاي رستري ، دومي براي توليد ، تصوير كردن و اناليزهاي داده هاي برداري و TIN ها وسومي براي آناليز هاي شبكه طراحي شده اند. برنامه ها و آناليزهاي دلخواه GIS در ArcView مي تواند بوسيله زبان برنامه نويسي پيش بيني شده به نام Avenue صورت پذيرد . از ديگر توانايي هاي ArcView قابليت سفارشي كردن آن با استفاده از برنامه ها و Extension
ها ي دلخواه است.
4ـ پرسنل مورد نياز GIS
كادر فني كه با سيستم هاي GIS كار مي كنند، نقش برجسته اي در اجراي موفقيت آميز اين سيستم ها دارند. سخت افزارها ونرم افزارهاي بسيار قوي GIS بدون پشتيباني كادر متبحر به كارايي مناسب نخواهد رسيد.
(3-1-3) زير سيستم هاي GIS
GIS نيز همانند سيستم هاي اطلاعاتي ديگر از اجزاء فرعي تشكيل يافته است كه هر يك وظيفه خاصي را بر عهده دارند. سيستم هاي GIS از اجزاء زير تشكيل مي گردند.
1- سيستم فرعي ورودي
2- سيستم فرعي ذخيره
3- سيستم فرعي پردازش
4- سيستم فرعي خروجي
در شكل (3-3) نمايش كلي اجزاءفرعي تشكيل دهنده GIS آورده شده است.
شكل (3-3) زير سيستم هاي GIS
* سيستم هاي فرعي دريافت ورودي داده ها
در اين سيستم، مختصات مكاني عوارض با اطلاعات توصيفي جمع آوري شده، توسط سخت افزارهاي ورودي به سيستم مركزي معرفي مي گردند. عملياتهاي مختلفي همچون : آماده سازي، ورود، كنترل و پيش پردازش و همچنين حذف اشتباهات در اين زير سيستم صورت ميگيرد. در شكل(3-4) اين سيستم فرعي نمايش داده شده است.
شكل (3-4) سيستم فرعي دريافت ورودي داده ها
* سيستم فرعي پردازش داده ها
مهمترين بخش GIS ، قسمت پردازش و تجزيه و تحليل داده ها مي باشد. در اين زير سيستم عمليات اصلي صورت ميگيرد. اولين عمليات به منظور از بين بردن اشتباهات موجود در داده ها سازمان يافته و دومين عمليات به بازنگري و به روز در آوردن اطلاعات و تطبيق آنها مي پردازد. در اين بخش عملياتهاي رياضي كه به منظور آناليز عمومي نقشه ها وايجاد شبيه سازي انجام مي شوند، نيز وجود دارد. شكل(3-6) سيستم فرعي پردازش داده ها رانمايش ميدهد.
شكل (3-6) سيستم پردازش داده ها
* سيستم فرعي خروجي نتايج
ارائه نتايج حاصل از تجزيه و تحليل داده ها در فرم مورد نياز كاربران (نمودار ، نقشه و جدول) در اين زير سيستم صورت ميگيرد. نتايج نهايي مي تواند به شكلهاي ويدئويي ، و نوار مغناطيسي و ... ارائه گردند. در شكل (3-7) اين سيستم فرعي نمايش داده شده است.
شكل (3-7) سيستم فرعي خروجي نتايج
(3-1-1) كاربرد GIS در مطالعات مهندسي منابع آب
GIS از حدود يك دهه قبل در مسائل مرتبط با مهندسي آب بطور چشمگيري مورد استفاده قرار گرفته است. كليه فرآيندهايي كه در چرخه هيدرولوژيكي نقش مؤثري دارند، از نظرمكاني و زماني متغيير مي باشند. بعبارت ديگر اين فرآيندها داراي حالت غير دائمي و توضيعي مي باشند.
دليل كاربرد مؤثر GIS در مسائل هيدرولوژيكي ، وجوه مشترك بين اين دو مي باشد. در هيدرولوژي مهندسي با شناخت مكانيسم فرآيندهايي همچون ؛ تبخير و تعرق، بارش، نفوذ، جريان آب سطحي و جريان بين لايه اي و همچنين فرسايش و رسوب ، مدلهاي هيدرولوژيكي و هيدروليكي شكل مي گيرند كه مي توانند تغييرات مكاني و زماني اين فرآيندها را شبيه سازي نموده و از نتايج حاصله جهت برنامه ريزي استفاده نمود.
مدلهاي هيدروليكي و هيدرولوژيكي به دسته بنديهاي مختلفي تقسيم مي گردند كه در ساده ترين دسته بنديها، مدلها به دو دسته فيزيكي و رياضي تقسيم بندي مي شوند. مدلهاي فيزيكي بدليل محدوديتهاي موجود در آنها، قادر به شبيه سازي تغييرات تمامي پارامترهاي يك حوضه فيزيكي نميباشند. به همين خاطر امروزه استفاده از مدلهاي رياضي بدليل سرعت بالا و تحليل حالتهاي مختلف مورد توجه قرار گرفته است.
GIS با استفاده از داده هاي جغرافيايي وعملياتي مختلفي كه در درون آن نهفته است، قادر است كه با مدلهاي رياضي ارتباط پيدا كرده و به نحوي بستر مناسب اطلاعاتي مورد نياز مدلهاي رياضي را فراهم سازد. البته بايستي متذكر شد كه حالت عكس اين موضوع نيز مي تواند صادق باشد. در هر صورت GIS با ايجاد ارتباط با مدلهاي رياضي ، مطالعات را بصورت دقيق تر، سريعتر و با كيفيت بسيار مطلوب تر از روشهاي معمول به سرانجام مي رساند.
مدلهاي مختلفي بدين ترتيب در مطالعات مهندسي منابع آب با سيستم هاي GIS ارتباط برقرار كرده اند كه در زير به چند نمونه از آنها اشاره مي گردد.
* HEC-1 : جهت تحليل بارش - رواناب
* HEC-2: جهت پهنه بندي سيلاب
* PSIAC : جهت تحليل فرسايش پذيري
* AGNSP:جهت تحليل آلودگي منابع آب (غير نقطه اي كشاورزي)
* SLAMM: جهت تحليل آلودگي منابع آب (غير نقطه اي شهري)
در پروژه حاضر، از سيستم اطلاعات جغرافيايي IL WIS جهت برآورد پارامترهاي مربوط به فرآيند رسوبگذاري در مخزن سد استفاده گرديد. در اين حالت ، اطلاعات خروجي مدل رياضي كه نتيجه شبيه سازي انتقال و ته نشيني رسوبات درمخزن مي باشد، به عنوان ورودي به سيستم GIS معرفي شده و توسط اين سيستم، پارامترهايي نظير حجم رسوبات تجمع يافته در بازه هاي زماني مورد مطالعه ، ضريب كاهش حجم ساليانه، ضريب تله اندازي و عمر مفيد مخزن محاسبه گرديد.
(3-2) انتخاب مدل رياضي جهت انجام مطالعه
فرآيند ته نشيني درمخزن سدها، از جمله فرآيندهاي پيچيده در مسائل مهندسي رودخانه مي باشد. به همين خاطر طرحهايي كه با هدف شبيه سازي اين فرآيند و برآورد حجم و الگوي ته نشيني رسوبات ، توسط مدلهاي رياضي صورت ميگيرد، نيازمند تسلط و تجربه كافي محقق در ارتباط با موضوعات مختلفي مي باشد. بعنوان نمونه مي توان به مواردي همچون زير اشاره نمود.
* آشنايي با قوانين نظري هيدروليك رسوب .
* آشنايي با ساختار عملكرد مدلهاي رياضي.
* آشنايي كافي با منطقه مورد مطالعه
در همين راستا ، در اين طرح تحقيقاتي ، سعي گرديد كه روند منطقي به منظور استفاده بهينه از منابع و زمان در نظر گرفته شود. روند كلي كار در اين تحقيق به سه بخش اصلي، بشرح زير تقسيم بندي گرديده است:
1- انتخاب مدل مناسب جهت شبيه سازي فرآيند رسوبگذاري در مخزن سد.
2- انتخاب مخزن مناسب جهت انجام مطالعه موردي.
3- انجام محاسبات اوليه بامدل رياضي وتلفيق نتايج خروجي مدل باسيستم اطلاعات جغرافيايي(GIS)
فرآيند انتقال و ته نشيني رسوبات در رودخانه ها داراي يك حالت تعادلي است وليكن اين فرآيند در مخازن سدها از يك حالت غيرتعادلي برخوردار مي باشد. از اين جهت اكثر مدلهاي رياضي مورد استفاده در شبيه سازي فرآيند انتقال و ته نشيني رسوبات در مخازن سدها، داراي يك ضعف اساسي مشترك در تحليل اين فرآيند مي باشند. به همين دليل در پروژه حاضر معيارهاي مختلفي جهت انتخاب مدل رياضي در نظر گرفته شد تا اينكه اثرات اين محدوديت به حداقل رسيده و بتوان مدلي ارائه نمود كه قابليتهاي مناسبي در تحليل روند رسوب در آبراه ها و مخازن داشته باشد. معيارهايي كه در انتخاب مدل رياضي مدنظر قرار گرفت بشرح زير مي باشد:
* قابليت شبيه سازي تغييرات در سطح مقطعي عرضي (ديواره هاي آبراهه به صورت فرسايش پذير تحليل گردد).
* قابليت شبيه سازي انتقال و ته نشيني رسوب در پيچ و خم موجود در مسير جريان.
* قابليتهاي گرافيكي مدل در بخش ورود و خروج داده ها و نتايج.
* انجام محاسبات دقيق با حداقل دادة مورد نياز ومچنين دسترسي آسان و هزينه هاي كم تهيه مدل.
* تأئيد قابليت مدل توسط اشخاص، مراكز تحقيقاتي و سازمانهاي مختلف مرتبط با مطالعات مهندسي رودخانه.
كميـتة فرعي ، تخصصي پيشگيري از سيل و نوسانات آب دريا و طغيان رودخانه ـ معاونت حفاظت و بهره برداري سازمان مديريت منابع آب ايران
مقدمه:
طراحي و پياده سازي وب سايت حفاظت و بهره برداري از رودخانه ها و سواحل ايران با نگرش ويژه به پديده هاي سيل و خشكسالي در مرداد ماه سال 1380 آغاز و با تأكيد بر آموزش مخاطبان , جذابيت و بومي كردن اطلاعات، مشاركت جويي كاربران, انجام تغييرات مستمر (روزانه, هفتگي و ماهانه) و استفاده از فناوريهاي نوين در اسفند ماه سال 1380 به اتمام رسيده وبا آدرسهاي زير قابل مشاهده و مرور ميباشد:
www.Iranrivers.com www.Irancoasts.com
www.Iranflood.com www.Irandrought.com
اين پروژه به عنوان يكي از وظايف كميتة فرعي ـ تخصصي پيشگيري از سيل و نوسانات آب دريا كه دبيرخانة آن در وزارت نيرو مستقر مي باشد و با راهبري معاونت حفاظت و بهره برداري سازمان مديريت منابع آب ايران (دفتر حفاظت و مهندسي رودخانه وسواحل ومهار سيلاب) اجرا گرديده است.
اهـداف سايت:
مهمترين اهداف طراحي و پياده سازي سايت, به طور خلاصه شامل موارد زير ميباشد:
- اطلاع رساني بهنگام و دقيق درخصوص حفاظت وبهره برداري از رودخانه ها و سواحل
- برقراري , تسهيل و ارتقاء ارتباطات كارشناسي
- بالابردن سطح آگاهي هاي عمومي و آموزشي همگاني و تخصصي
- مستند سازي و ايجاد آرشيو تخصصي مناسب جهت استفادة كاربران
ويـژ گيهاي سايت:
در طراحي و پياده سازي سايت سعي شده تا مستقل از نوع سيستم سخت افزاري ، سيستم عامل و محيط نرم افزاري مورد استفاده, كلية بخشهاي مختلف به زبان فارسي و بدون نياز به نصب فونت خاص، قابل مشاهده و مرور باشد. همچنين ميزبان (server) سايت اختصاصي بوده كه اين امر منجر به امنيت بالا , سرعت دسترسي مناسب كاربران به اطلاعات مورد نظر و نيز ظرفيت قابل ملاحظة ذخيرة اطلاعات شده است.
لازم به ذكر است با استفاده از ويژگي سايتهاي آينه (Mirror sites) , كاربر ميتواند از طريق چهار آدرس مختلف زير به سايت دسترسي يابد:
www.Iranrivers.com
www.Iranflood.com
www.Irandrought.com
www.Irancoasts.com
از جملة ويژگيهاي ديگر سايت , سرويس هاي مختلف اينترنتي از قبيل پست الكترونيكي (E- mail) با ظرفيت بالا (چندين برابر ظرفيت سرويس هاي پست الكترونيكي نظير YAHOO و Hotmail ) , امكان گفتگو(Chat), كتابخانة الكترونيكي و تشكيل انجمنها و گروه هاي مختلف پست الكترونيكي در زمينه هاي مختلف منابع آب ميباشد.
بـررسي بخشهاي مختـلـف سايت :
پايگاه اطلاع رساني حفاظت و بهره برداري از رودخانه ها و سواحل ايران در ده قسمت طراحي و پياده سازي شده است كه در يك نگاه كلي ميتوان قسمتهاي ده گانه مذكور را به سه بخش تخصصي , آموزش و مستندسازي وتسهيلات جانبي وسرويس هاي اينترنتي تقسيم نمود. درادامه به اختصار هريك از قسمت هاي ده گانه معرفي مي شود.
الف) بخش تخصصي:
1- رودخانه ها: در اين قسمت ضمن معرفي رودخانه هاي ايران به مواردي نظير تعيين حد بستر و حريم رودخانه ها, برداشت مصالح رودخانه اي و مهندسي رودخانه پرداخته و همچنين قوانين و آئين نامه هاي مرتبط ارائه شده است.
2- خشكسالي : اختصاص به ارائه آخرين دستاوردها و تجارب داخلي و خارجي در زمينه مديريت خشكسالي و بحران آب داشته و نمايه اي از وضعيت منابع آب كشور ارائه گرديده است.
3- سيلاب: روشهاي مختلف كنترل سيلاب وكاهش خسارات آن با تأكيد بر روشهاي غيرسازه اي تشريح شده و در خصوص سيلابهاي تاريخي و عملكرد كميتة سيل مطالبي ارائه شده است.
4- سواحل و تالابها: مديريت جامع مناطق ساحلي و اطلاعات سواحل جنوبي و شمالي كشور و نيز مردابها و تالابهاي داخلي از جمله موارد مختلف اين قسمت مي باشد.
ب) بخش آموزش و مستند سازي:
5- .اخبار: آخرين اخبار و مطالب و نيز آرشيو اخبار گذشته درخصوص حفاظت و بهره برداري از رودخانه ها و سواحل در اين قسمت قرار داده شده است.
6- آموزش و تحقيقات: مطالب مندرج در اين قسمت شامل مباحث آموزشي مرتبط با سيل, خشكسالي, رودخانه ها و سواحل و تالابها ميباشد كه ميتواند مورد استفادة عموم علاقه مندان و متخصصين قرار گيرد.
7- نرم افزار: به معرفي نرم افزارهاي مرتبط با مهندسي آب پرداخته و اخبار, اطلاعات و مطالب آموزشي جهت استفاده از اين نرم افزارها را در اختيار قرار ميدهد.همچنين بخش ويژه اي جهت مدل رياضي همت در نظر گرفته شده است.
8- كتابخانه الكترونيكي: اين قسمت شامل مطالب گوناگوني از جمله معرفي كتاب , گالري عكس, آرشيو استانداردها و دستورالعمل ها, مجله هاي تخصصي , پايان نامه هاي دانشجويي, پروژه ها و گزارشهاي تحقيقاتي و مجموعه مقالات كنفرانس ها در زمينه حفاظت و بهره برداري از رودخانه و سواحل و سيلاب خشكسالي ميباشد.
ج) تسهيلات جانبي و سرويسهاي اينترنتي :
9- گفتگو (Chat) : با استفاده از بخش گفتگو سايت امكان تبادل نظر در خصوص موضوعات تخصصي مرتبط فراهم آورده شده است.
10¬¬ـ پست الكترونيكي (E- mail) : كلية كاربران مي تواننداز سرويس E- mail رايگان با ظرفيت تقريباً نامحدود و به آدرس Username @Iranrivers.com استفاده نمايند.
در خاتمه لازم به ذكر است كه كليه بازديد كنندگان مي توانند مطالب و نظرات خود را به آدرس :
manager@Iranrivers.com
ارسال نمايند. همچنين درصورت تمايل به استفاده از سرويس E-mail سايت كافي است درخواست كاربر به همراه username و password به آدرس فوق اعلام شود.
در رودخانه ها و انهار با بستر متحرك كه جريان آب دائماً جداره ها و بستر را تغيير مي دهد يك رابطه متقابل بين جريان آب و حمل رسوب وجود دارد . مرفولوژي رودخانه ها و اينگونه انهار حتي تحت جريانهاي يكنواخت نيز پيچيده تر خواهد بود . اين پيچيدگي به اين دليل مي باشد كه مشخصات فرم بستر و زبري هيدروليكي در اينگونه انهار تحت تأثير پارامترهاي جريان ( عمق و سرعت ) و شدت حمل رسوب قرار دارد و در عين حال پارامترهاي جريان به فرم بستر و زبري هيدروليكي بستگي دارند . در شدت جريانهاي بالا كه اندازه گيري پارامترهاي جريان دشوار است با استفاده از روشها و فرمولهاي تجربي ، زبري هيدروليكي پيش بيني و تخمين زده مي شود .
در اين مقاله روشهاي مير ـ پيترومولر ، انگلوندوها نسن ، و ون رين در رابطه با تخمين زبري هيدروليكي در رودخانه ها و انهار با بستر متحرك توضيح داده مي شود و بعنوان مثال كاربرد روش ون رين در كشور هلند مورد بحث قرار مي گيرد .
واژه هاي كليدي: زبري هيدروليكي, تخمين, انگلوند و هانسن, ون رين
1. مقدمه :
تخمين زبري هيدروليكي در رودخانه ها و انهار با بستر متحرك براي دو هدف مهندسي انجام ميگيرد:
الف ) تعيين رابطه دبي ـ سنجه
ب ) تعيين ميزان حمل رسوبات ( فرمولهاي حمل رسوب )
روشهاي موجود براي تخمين زبري هيدروليكي در مورد جريانهاي دائم و يكنواخت قابل استفاده مي باشند . ليكن با توجه به تغييرات شدت جريان نسبت به زمان ، استفاده از اين روشها در رودخانه ها دقيق و قابل اطمينان نمي باشد . در اينگونه موارد تخمين زبري هيدروليكي به كمك داده هاي اندازه گيري شده و تعميم آن به شدت جريانهاي بالا كه امكان اندازه گيري پارامترهاي جريان وجود ندارد صورت مي پذيرد .
زبري هيدروليكي از دو جزء تشكيل شده است . يك جزء مربوط به زبري جنس كه آنرا پارامتر اندازه قطر ذرات مشخص مي نمايد . جزء ديگر مربوط به زبري فرم كف است كه تعيين كننده آن پارامتر فرم كف مي باشد . فرم كف به شدت حمل رسوب بستگي دارد . حمل رسوب زمانيكه تنش برشي در نزديك كف از حد بحراني بيشتر شود شروع مي گردد .
شيلدز بين سرعت برشي بحراني و عدد جزء رينولدز رابطه تجربي ارائه داده كه در شكل (1ـ1) نشان داده شده است .
شكل (1ـ1) نمودار شيلدز
زبري هيدروليكي هنگاميكه فرم كف تشكيل مي شود بعنوان زبري فرم بستر معرفي مي گردد . روي بسترهاي متحرك فرم هاي مختلفي تشكيل مي شود كه زبري هاي هيدروليكي متفاوت را دارا مي باشند.
بااستفاده از معادله شزي ، رابطه بين تنش برشي و ضريب زبري به صورت زير بدست مي آيد :
(1-1)
كه در آن تنش برشي، دانسيته آب ، g شتاب ثقل، u سرعت جريان و c ضريب زبري شزي ميباشد .
از آنجا كه مقدار c در كانالهاي با بستر متحرك ، به ازاء مقادير مختلف u مقدار ثابتي ندارد بنابراين رابطه سهمي شكل بين و u هميشه وجود ندارد و اين رابطه به صورت نمودار (2ـ1) خواهد بود .
شكل (2ـ1) نمودار رابطه(u ) f =
زمانيكه سرعت جريان در يك كانال با بستر متحرك افزايش مي يابد بطوريكه در اين صورت فرم رايپل1 در كف ظاهر مي شود . رايپل به شكل پستي و بلندي هاي كوتاه مي باشد . در سرعت هاي بيشتر فرم دون2 در كف ايجاد مي شود كه مقطع آن به شكل مثلث و برآمدگي آن نسبتاً داراي طول زيادي مي باشد . در سرعت هاي بيشتر جريان ، دون تبديل به فرم انتقالي پلين بد3 مي شود كه با افـزايش هاي بعدي سـرعت ، فرم آنتـي دون4 بصـورت امواج شكسته قائم تشكيل مي گردد . در شكل (3ـ1) مراحل تشكيل فرم بستر به صورت هاي ياد شده نشان داده شده است .
شكل (3ـ1) تشكيل فرم بستر (سيمونزوريچاردسون5 )
2ـ روشهاي تخمين و پيش بيني :
1-2 روش مير – پيترومولر ( 1948 )6
در اين روش تنش برشي به دو جزء تنش برشي مربوط به زبري و تنش برشي مربوط به فرم بستر تفكيك مي شود :
(1-2)
(2-2)
(3-2)
از رابطه دارسي ـ وايسباخ براي كانال عريض داريم :
(4-2)
(5-2)
(6-2)
(7-2)
2ـ2 روش انگلوندوهانسن ( 1967 )1
اساس اين روش بدست آوردن رابطه بين دو پارامتر بي بعد و مي باشد كه بصورت زير تعريف شده اند :
(8-2)
(9-2)
در اين روش شعاع هيدروليكي به دو جزء تفكيك شده است :
(10-2)
به ازاي يك مقدار انتخابي براي شيب كف مشخص مقدار محاسبه مي شود :
(11-2)
كه در آن و ، همانطور كه در شكل ( 1ـ2 ) ديده مي شود براي مقادير كوچك و در جريان ورقه اي داريم :
(12-2)
و براي مقادير بزرگ داريم :
( 13 ـ 2 )
وقتيكه معلوم شود پارامتر زبري (F يا C ) براحتي محاسبه خواهد شد.
( 14 ـ 2 )
( 15 ـ 2 )
مراحل تخمين زبري هيدروليكي به اين روش به شرح زيراست :
مرحله اول : دبي ، عرض و شيب كف معلوم ، مقدار فرض ميشود .
مرحله دوم : مقادير تخمين ( عمق ، سرعت و شعاع هيدروليكي ) به كمك روش تكرار و استفاده از فرمولهاي مقاومت جريان بدست مي آيند.
مرحله سوم : مقادير و با استفاده ازروابط ( 14 ـ 2 ) و (15 ـ 2 ) محاسبه ميشوند . اگر = عمل تكرار متوقف و با كمك معادله شزي مقدار C بدست مي آيد . چنانچه = مجدداً u و h را محاسبه و و جديد را بدست آورده و عمل تكرار را ادامه ميدهيم تا .
شكل ( 1 ـ 2 ) نمودار زبري انگلوندوهانسن
3 ـ 2 روش ون رين (1982)1
درايـن روش دومـرحلـه پيـش بينـي شـده اسـت . درمرحله اول تخمين پارامترهاي فرم كف شامل H ( ارتفاع ) ، L ( طول ) H/L (شيب ) با كمك پارامترهاي جريان و اندازه ذرات كف انجام ميگيرد ودرمرحله دوم زبري هيدروليكي با كمك مقادير بدست آمده ازمرحله اول تخمين زده ميشود .
دراين روش دو پارامتر بي بعد D * ( پارامتر ذره ) و T ( پارامتر وضعيت جريان ) درنظر گرفته شده است .
(16 ـ 2 )
كه درآن اندازه ذرات مواد بسترS چگالي مخصوص و لزجت سينماتيك آب است .
( 17 ـ 2 )
كه در اين رابطه :
(18 ـ 2)
( 19 ـ 2 )
درنمودار ون رين ( شكل 2 ـ 2 ) به جاي پارامتر Re* از پارامترD* استفاده شده است .
شكل ( 2 ـ 2 ) نمودار ون رين
ون رين نتايج آزمايشگاهي را با داده هاي صحرائي مقايسه نموده و با بررسي نتايج آن رابطه بين ابعاد فرم كف و اندازه ذرات و پارامتر وضعيت جريان را به صورت روابط زير ارائه داد .
(20 ـ 2 )
( 21 ـ 2 )
ون رين همچنين دو رابطه بالا را به صورت نمودار ارائه داده است . درمواقعيكه و باشد كف رودخانه ( كانال ) هموار در نظر گرفته مي شود و فرم آنتي دون قابل توجهي تشكيل نخواهد شد . ون رين براي تعيين زبري هيدروليكي از معادله White – Colebrook استفاده مي كند .
(22 ـ 2 )
كه درآن C زبري هيدروليكي ( معادله شزي ) وKvr عبارت است از :
( 23 ـ 2(
براساس نتايج حاصل از 40 مورد اندازه گيري در ناوآب بر و انجام آزمايشات مربوط روابط زير توسط ون رين استخراج شد :
(24 – 2)
(25 ـ 2 )
همچنين رابطه (25 ـ 2 ) به صورت نمودار نيز قابل استفاده مي باشد . بنابراين خواهيم داشت :
(26 ـ 2 )
از اين رابطه با محاسبه Kvr ميتوان با كمك معادله (22 ـ 2 ) مقدار C ( زبري هيدروليكي ) را محاسبه نمود.
3 ـ استفاده موردي ازروشهاي انگلوندوهانسن و ون رين .
نگارنده از روشهاي فوق الذكر براي تخمين زبري هيدروليكي يك كانال با داده هاي زير استفاده نموده كه نتايج محاسبات دراين قسمت ارائه مي شود :
داده ها:
m200 = (عرض كف) B m3 / sec 1000 = (دبي) Q
M 4-10 × 5/3 = 35 D 4-10 × 2 = (شيب كف) I 5/2 = (شيب بدنه ) m
M 4-10 × 9 = 90 D M 4-10 × 5/6 = 65 D M 4-10 × 5 = 50 D 2m/sec 6-10 = 65/2 = S
الف : نتايج روش انگلوندو هانسن :
M/sec 21/1 = (سرعت) u m 75/3 = (شعاع هيدروليكي) R
Sec/2/1 m 1/70 = sec/ 2/1 m 18/44 = (ضريب زبري شزي) c
Sec/2/1 m 9/56 =
ب : نتايج روش ون رين :
m18/0 = Kvr m4 = (عمق جريان) h
m3/79 = R 61/8 = T Sec/2/1 m 25/43 = (ضريب زبري شزي) c
4ـ چگونگي استفاده ازروش ون رين درتعيين زبري هيدروليكي دركشور هلند .
دركشور هلند كه دبي طرح با دوره هاي برگشت 1250 ساله در نظر گرفته مي شود با توجه به بالابودن عمق جريان در اين شرايط تخمين زبري هيدروليكي دشوار خواهد بود . براي حل اين مشكل اقدامات زير انجام مي شود:
با كمك دبي اندازهگيري شده در يك مقطع هيـدروليكي معين ، زبري هيدروليكي (K يا C ) و همچنين ابعاد فـرم بستـر در شـرايـط سيـلابي مشخـص ميگـردند . سه نمودار را ميتوان رسم نمود . نمودار اول رابطـه بيــن مقــاديــر H / L ( انـدازه گيـري شـده و محـاسبـه شده بـروش ون ريـن ) را بـا عمـق جـريـان ، نـمودار دوم رابطــه بيــن مقادير H ( اندازه گيــري شــده و محـاسبــه شــده بــه روش ون رين) را با عمــق جريان و نمودار سوم رابطه بين مقادير K ( انـدازه گيـري شـده و محـاسبـه شـده بـه روش ون رين ) را با عمـق جريان نشان ميدهد . اين نمودارها ، شكلهاي ( 1 ـ 4 ) و ( 2 ـ 4 ) مي باشند . براي اينكه K زبري مربوط به دبي طرح را تخمين بزنيم به اين روش عمـل مـي كنيـم روي نمـودار ( 2 ـ 4 ) مقـدارK انـدازهگيـري شـده را بـراي يك عمق دلخواه مشخص ميكنيم . ( با علامت × روي شكـل مشخـص شـده اسـت ). ايـن مقـدار را Kref مـي ناميم .مقدار نظير آن را از روي منحني ون رين بدست مي آوريم وآنرا Kvr مي ناميم ( با علامت 0 مشخص شده است ) . نسبت را بدست آورده فرض مي كنيم اين نسبت درمحدوده ارقام اندازه گيري نشده ثابت ميماند . بنابراين به عنوان مثال زبري طراحي براي عمق 12 متر برابر خواهد بود با :
شكل ( 1 ـ 4 ) نمودار رابطه ابعاد بستر با عمق جريان شكل ( 2 ـ 4 ) نمودار رابطه زبري (k ) با عمق جريان
5 ـ نتيجه گيري
دررودخانه ها كه فرم مقطع نسبت به طول مسير متغير است و دبي با زمان تغيير مي كند استفاده از روشهاي ارائه شده براي جريانهاي دائم و يكنواخت به منظور تعيين زبري هيدروليكي نتايج نسبتاً ناصحيح و غير قابل قبول ميدهد . درمطالعات مهندسي رودخانه ها استفاده از داده هاي اندازهگيري شده و تعميم آنها به محدوده اندازهگيري نشده با كمك روشهاي تجربي ارائه شده توسط متخصصين مربوط توصيه ميشود . به منظور آشنايي با روشهاي مير ـ پيترومولر ، انگلوندوهانسن و ون رين وچگونگي استفاده ازاين روشها مقاله حاضر تهيه وارائه شده است . اميد است مورد استفاده كارشناسان محترم شركت كننده قرارگيرد .
6 ـ منابع
(1) Brucerss , H . ( 1987) Sediment transport , Lecture note ( IHE)
(2) Brucerss , H . ( 1987) River Exercise computation (IHE)
[3 ] شفاعي بجستان ، محمود (1378) . ً هيدروليك رسوب ً ، انتشارات دانشگاه شهيد چمران ( اهواز) .
Prediction of Alluvial Roughness
N. Mirbeig – Sabzevari 1
Key words: Roughness , Predication , River, England Hansen
Summary : The methods available for roughness prediction all deal with steady and uniform flow . This is a drawback since in nature the discharge usually varies with time. For river studies it is advisable to select a predictor on the basis of available observations and to use predictor to extrapolate to circumstances for which no date are or available .In This paper The Meyer – peter and Muller , Engelund and Hansen , Van Rijn methods for roughness prediction are discussed . The calculated values of R (Hydraulic Radius ) , U ( mean flow velocity ) , h (flow depth ) and C ( roghness) in a river with the given data by using the methods of Engelund and Hansen , and Van Rijn are represented . The estimation of the hydraulic roughness at the large design – water depths in Holland by using the V an Rijn method is discussed .
-1 اقدامات اوليه
1-1 برنامه ريزي مطالعاتو مذاكره با كارفرما
1-1-1 مذاكره با كارفرما به منظور توجيه كامل تر اهداف و تعيين اولويتها و نيازهاي طرح
1-1-2 تعيين اجزاي كار، نوع فعاليتها، تخصصهاي لازم و تعداد متخصصين موردنياز
1-1-3 تدوين جدول نوع فعاليتها و كارشناس مسئول هر مطالعه
1-1-4 تدوين جزئيات برنامه زمانبندي مطالعات
1-1-5 تدوين نمودار ارتباط بين بخشهاي مختلف مطالعات مشابه نمونه پيوست 1
1-1-6 مذاكره با كارفرما جهت برنامه ريزي بازديدها و تحصيل مجوزهاي لازم براي بازديد
1-1-7 برنامه ريزي بازديدهاي ميداني
1-1-8 بررسي و تدوين نظام نظارت و هماهنگي بين بخشهاي مختلف مطالعاتي نظير مطالعات پايه، تخصصي و تلفيق
1-1-9 تدوين نظام مكاتبات و ارتباطات با كارفرما و ديگر سازمانهاي مرتبط
1-1-10 همراهي كارفرما در جلسه مسئولين محلي جهت تبيين اهداف طرح و كسب نظرات مسئولين محلي در محدوده شرح خدمات طرح و آگاهي با طرحهاي مرتبط مطالعه شده و در حال مطالعه و يا در حال اجرا (شامل طرحهاي مهندسي رودخانه و تعيين بستر و حريم)
1-1-11 مكاتبه با كارفرما جهت كسب معرفي و مجوز جهت دريافت اطلاعات، نقشه ها و گزارشهاي لازم
1-2 جمع آوري نقشهها و گزارشها
1-2-1 نقشههاي توپوگرافي (250000 : 1 ، 50000 : 1 ، 25000 : 1 و ساير مقياسها در صورت وجود) و به همراه مقاطع عرضي موجود از رودخانه و مسيل
1-2-2 عكسهاي هوايي و تصاوير ماهوارهاي
1-2-3 اطلاعات و گزارشهاي مربوط به سازه هاي متقاطع و مجاور رودخانه يا مسيل در محدوده طرح
1-2-4 اطلاعات و گزارشهاي مربوط به اختلافات در ارتباط با بستر و حريم و تنشهاي اجتماعي مربوط به محدوده طرح
1-2-5 گزارشات و نقشه هاي تعيين بستر و حريم موردي در بازه هاي مطالعه شده
1-2-6 آمار بده لحظهاي و سيلابها و بده روزانه و كيفيت آب و رسوب
1-2-7 گزارشهاي هيدرولوژي، هواشناسي و مهندسي رودخانه و مهار سيلاب و سايرگزارشهاي مرتبط با طرح
1-2-8 آمار نزولات جوي و رگبارها
1-2-9 منحنيهاي شدت - مدت - فراواني ايستگاه منطقه
1-2-10 جمع آوري آمار خسارتهاي اجتماعي، اقتصادي ناشي از سيلاب
1-2-11 آمار و اطلاعات مربوط به برداشت آب از رودخانه و حقابهها (در صورت وجود)
1-2-12 آيين نامهها، دستورالعملها و قوانين مربوط به رودخانهها و آبراههها
1-2-13 جمع آوري گزارشها و نقشه هاي مربوط به طرح جامع، تفصيلي و هادي شهرها و روستاها براي رودخانه هايي كه از داخل يا مجاورت شهرها يا روستاها عبور مي نمايد.
1-3 تهيه دستورالعمل انجام نقشه برداريها، هيدروگرافي ها و دانه بندي مصالح بستر
1-3-1 تعيين محدوده موردنظر جهت انجام خدمات مربوط به نقشه برداريها يا هيدروگرافي
1-3-2 تعيين تعداد، فاصله و محدوده موردنظر جهت برداشت مقاطع عرضي
1-3-3 تعيين محدوده موردنياز جهت تهيه نقشه پلان و توپوگرافي اراضي حاشيه و عوارض و تأسيسات موجود
1-3-4 تعيين تعداد عمق و محل نمونه برداري از مواد بستر
1-3-5 تهيه و ارائه برنامه زمانبندي نمونه برداري از مواد بستر، نقشه برداريها و هيدروگرافي هاي لازم در چارچوب برنامه طرح
1-4 بازديدهاي ميداني
1-4-1 تهيه فرمهاي بازديد ميداني براي بخشهاي مختلف مطالعاتي
1-4-2 هماهنگ نمودن فرمهاي بازديد ميداني كارشناسان مختلف
1-4-3 تبادل نظر با مسئولين محلي و برنامه ريزي و هماهنگي جزئيات بازديدها
1-4-4 بازديد از بازههاي مختلف محدوده طرح به منظور:
1-4-4-1 بررسي راههاي دسترسي به مناطق مختلف محدوده طرح
1-4-4-2 بررسي بازههاي فرسايش و رسوبگذار
1-4-4-3 بررسي نوع مواد بستر و كنارهها و پوشش گياهي بستر و كنارهها و تهيه عكس و كروكي جهت تعيين ضريب زبري جريان و تعيين موقعيت با استفاده از GPS
1-4-4-4 بررسي اثرات و عملكردهاي سازه هاي هيدروليكي متقاطع و مجاور رودخانه يا مسيل
1-4-4-5 بررسي مقاطع و فرم رودخانه به منظور تهيه دستورالعمل نقشه برداري، هيدروگرافي ودانه بندي مواد بستر و كنارهها
1-4-4-6 بررسي سيلابهاي رخداده و داغابها، تهيه عكس و كروكي از مقاطع و تعيين موقعيت جغرافيايي با استفاده از GPS
1-4-4-7 جمع آوري اطلاعات ميداني در مورد كاربري بستر و حاشيه در وضعيت موجود
1-4-5 بازديد از حوزههاي آبريز رودخانه يا مسيل موردنظر به منظورهاي زير (در صورت نياز به شبيهسازي هيدرولوژيكي)
1-4-5-1 تهيه كروكي از مقاطع آبراهههاي فرعي
1-4-5-2 بررسي اجمالي خاك و پوشش گياهي حوضه
1-4-5-3 تعيين ضريب رواناب، نفوذ و شماره منحني (CN)
1-4-5-4 بررسي داغابهاي موجود و مشخص نمودن موارد مورد نياز براي برداشت زميني (نقشهبرداري)
1-4-6 بررسي ايستگاه هواشناسي (در صورت نياز به شبيه سازي هيدرولوژيكي)
1-4-7 بررسي ايستگاه آبسنجي و تهيه عكس از آن و در صورت امكان مذاكره با مسئول ثبت دادهها
1-4-8 مصاحبه با اهالي محل و تكميل فرم خسارت جهت ارزيابي خسارت سيلابهاي اخير و تاريخي و بررسي مسائل اقتصادي و اجتماعي اهالي در ارتباط با بستر و حريم
1-4-9 مصاحبه با اهالي محل و مسئولين محلي در خصوص مسائل مرتبط با تعيين بستر و حريم به منظور دستيابي به روند تغييرات و تحولات طبيعي و غيرطبيعي و شناسايي بسترهاي متروك
1-4-10 بررسي ميداني مقاطع بازه هاي مختلف رودخانه يا مسيل جهت تهيه دستورالعمل نقشه برداري و دانه بندي
1-4-11 بررسي نقاط برداشت شن و ماسه
1-4-12 بررسي ميداني ريخت شناسي رودخانه و الگوي جريان در بازه هاي مختلف
1-4-13 بررسي ميداني بازه هاي پايدار و ناپايدار رودخانه و مسيل
1-4-14 بررسي ميداني تغييرات بستر و شناسايي بستر مرده و فعال از روي عوارض
1-4-15 بررسي ميداني دخل و نصرفات مشهود در بستر و حريم به منظور حذف آثار آنها در محاسبات هيدروليكي و تعيين بستر و حريم
1-5 جمع بندي و تهيه گزارش اقدامات اوليه شامل :
1-5-1 تدوين گزارش اقدامات اوليه و برنامه مشاور شامل بخشهاي زير:
1-5-1-1 محدوده مورد مطالعه
1-5-1-2 برنامه ريزي مشاور
1-5-1-3 گزارش جلسات با كارفرما
1-5-1-4 گزارش بازديدها و فرمهاي مربوطه و نتايج حاصله
1-5-1-5 فهرست اطلاعات و گزارشهاي جمع آوري و بررسي شده
1-5-1-6 دستورالعملهاي انجام نقشه برداري و هيدروگراف و دانه بندي مواد بستر
2- مطالعات پايه
تبصره (1) : بند 2-1 در صورت نياز به شبيه سازي هيدرولوژيكي براي حوضه هاي فرعي انجام مي گردد. در غير اين صورت فقط براي حوضه اصلي انجام مي شود. بند 2-2 نيز در صورت نياز به شبيه سازي هيدرولوژيكي انجام ميشود.
2-1 مطالعه فيزيوگرافي
2-1-1 بررسي اطلاعات، نقشه و گزارشهاي جمع آوري شده
2-1-2 تعيين خط حوضه و حوضههاي فرعي و مشخص نمودن حوضه بندي رودخانه تا بازه مورد نظر
2-1-3 تعيين شبكههاي آبراههاي با بازه موردنظر رودخانه
2-1-4 تعيين پروفيل طولي حوضه اصلي و حوضههاي فرعي
2-1-5 تعيين شيب متوسط حوضه اصلي و حوضههاي فرعي
2-1-6 تعيين مساحت حوضه اصلي و حوضههاي فرعي
2-1-7 تعيين زمان تمركز حوضههاي اصلي و حوضههاي فرعي
2-1-8 تعيين ساير پارامترهاي فيزيوگرافيك حوضه اصلي و حوضههاي فرعي مورد نياز مدل هيدرولوژيك
2-2 مطالعه هواشناسي
2-2-1 بررسي آمار، اطلاعات و گزارشهاي هواشناسي
2-2-2 بررسي دقت و صحت آمارهاي جمع آوري شده و حذف تصحيح آمار مشكوك، انتخاب دوره آماري، تكميل و تطويل آمار ايستگاههاي با دوره آماري كوتاهتر تا دوره پايه يا شاخص
2-2-3 تعيين رگبارهاي طرح با دورههاي بازگشت 2، 5 ، 10، 25، 50، 100، 200 سال و 500 سال
2-2-4 پيشنهاد تجهيز ايستگاههاي جديد هواشناسي
2-3 مطالعه هيدرولوژي
2-3-1 بررسي آمار، اطلاعات و گزارشهاي هيدرولوژي
2-3-2 بررسي آمار بدههاي طغيانهاي روزانه و لحظهاي، حذف و تصحيح آمار مشكوك، انتخاب دوره آماري، تكميل و تطويل آمار ايستگاههاي با دوره بازگشت كوتاهتر تا دوره پايه و شاخص
2-3-3 تعيين بده اوج سيلاب با دوره بازگشت 2، 5، 10، 25، 50، 100، 200 و 500 سال
2-3-4 بررسي هيدروگرافهاي ثبت شده و تهيه هيدروگراف واحد (در صورت نياز)
2-3-5 تعيين بده اوج يا هيدروگراف سيلاب داغابهاي مشخص جهت واسنجي مدل هيدرولوژيك (در صورت نياز)
2-3-6 محاسبه و ترسيم هيدروگرافهاي سيلابهاي دوره بازگشت مذكور در بند 2-3-3 (در صورت نياز)
2-3-7 پيشنهاد تجهيز ايستگاههاي آبسنجي
2-4 مطالعه كاربري بستر و حاشيه رودخانه
2-4-1 بررسي اطلاعات، نقشهها و گزارشهاي موجود در مورد كاربري اراضي حاشيه رودخانه يا مسيل
2-4-2 بررسي عكسهاي هوايي و تصاوير ماهوارهاي به منظور تعيين كاربريهاي قبلي و فعلي اراضي بستر و حاشيه
2-4-3 تعيين موقعيت سازههاي متقاطع و برداشت آب براساسنقشههاي موجود و برداشت GPS دستي در بازديدهاي ميداني
2-4-4 بررسي كاربري اراضي حاشيه رودخانه يا مسيل براساس نقشههاي پوشش گياهي، خاك، طرحهاي جامع، تفصيلي و هادي موجود و بازديدهاي ميداني
2-4-5 تدوين نقشههاي كاربري فعلي براساس اطلاعات موجود و بازديدهاي ميداني
2-4-6 بررسي سابقه عرفي كاربري هاي بستر و حريم
2-5 مطالعه حقوقي
2-5-1 بررسي قوانين، مقررات ، آيين نامه ها و بخشنامه ها و نيز پروتكل و قراردادهاي رودخانه هاي مرزي
2-5-2 بررسي سوابق دعاوي و شكايات موجود در خصوص بستر و حريم و آراي صادره
2-5-3 بررسي نحوه مالكيت املاك موجود در بستر و حريم از طريق ايجاد ارتباط با سازمانهاي ثبت اسناد و املاك محلي
2-5-4 بررسي حريم قانوني سازهاي متقاطع و يا مجاور رودخانه يا مسيل
2-5-5 بررسي طرحهاي جامع، هادي و تفصيلي روستاها و شهرها و ميزان انطباق آن با حد بستر و حريم تعيين شده
2-5-6 بررسي نقش مسائل سياسي، امنيتي در تعيين حد بستر و حريم بازههاي مطالعاتي
2-5-7 ايجاد ارتباط با واحد حقوقي كارفرما جهت بررسي دقيق تر ابعاد حقوقي مطالعات
2-5-8 برسي مشكلات حقوقي احتمالي آزادسازي اراضي حاشيه رودخانه يا مسيل و قلع و قمع تجاوزات صورت گرفته.
2-6 مطالعات اقتصادي و اجتماعي
2-6-1 بررسي آمار و اطلاعات و گزارشهاي اقتصادي و اجتماعي در مورد طرحهاي مهندسي آب و كشاورزي و ساير طرحهاي مرتبط حاشيه رودخانه يا مسيل
2-6-2 مطالعه اجمالي كانونهاي جمعيتي حاشيه رودخانه يا مسيل و يا بهره بردار از آن و مسائل اجتماعي و اقتصادي در مورد بهره برداري از آب و اراضي حاشيه
2-6-3 بررسي اجمالي و تعيين ارزش عرفي اراضي حاشيه رودخانه يا مسيل براي كاربريهاي مختلف براساس پرسشنامه ها
2-6-4 بررسي آداب و رسوم در بهره برداري از رودخانه يا مسيل و حاشيه آن
2-6-5 بررسي سوابق اختلاف يا مشاركت در بهره برداري از رودخانه يا مسيل و حاشيه آن
2-6-6 بررسي نحوه مشاركت مردم در پهنه بندي، بيمه سيلاب، هشدار سيلاب و تعيين حد حريم و بستر
2-6-7 بررسي اثرات منفي اقتصادي اجتماعي ناشي از سيلابها، فرسايش و افزايش آلودگي آب
2-6-8 تعيين خسارت اقتصادي سيلابهاي وقوع يافته براساس آمار و گزارشات جهت بررسي مشخصه بده - خسارت (در صورت وجود اطلاعات)
2-6-9 تحليل پرسشنامه هاي تكميل شده در مورد خسارات اجتماعي و مشاركت مردم در طرح تعيين حريم و بستر
2-6-10 بررسي نحوه مشاركت دستگاههاي محلي شامل ارگانهاي دولتي، شوراهاي شهر و روستا در پايش و حفاظت از بستر و حريم
2-6-11 بررسي ميزان رعايت و احترام به قوانين موجود در مورد رودخانه يا مسيل توسط اشخاص حقيقي و حقوقي ذيربط
2-7 تدوين گزارش مطالعات پايه شامل بخشهاي زير:
2-7-1 محدوده مطالعه
2-7-2 نتايج حاصل از مطالعه فيزيوگرافي و هواشناسي (در صورت نياز)
2-7-3 نتايج حاصل از مطالعه هيدرولوژي
2-7-4 نتايج حاصل از مطالعات حقوقي
2-7-5 نتايج حاصل از مطالعات كاربري بستر و حاشيه رودخانه ها
2-7-6 نتايج حاصل از مطالعات اقتصادي و اجتماعي
3- مطالعات تخصصي
3-1 مطالعه ريختشناسي و فرسايش رودخانه
3-1-1 بررسي گزارشهاي موجود و شكايات واصله مردمي در مورد فرسايش و جابجايي رودخانه يا مسيل
3-1-2 بررسي عكسهاي هوايي، تصاوير ماهوارهاي و نقشههاي توپوگرافي براي تهيه پلان و تهيه نقشه تغييرات (در صورت وجود اطلاعات و نقشهها و عكسهاي با مقياس مناسب)
3-1-3 تعيين نوع رودخانه يا مسيل در بازههاي مختلف از نظر ريختشناسي با استفاده از عكسهاي هوايي، پروفيل طولي و مقاطع عرضي
3-1-4 بررسي اثر سازههاي متقاطع در ريختشناسي رودخانه يا مسيل
3-1-5 مشخص نمودن بازههاي فرسايشي، رسوبگذار و پايدار براساس نقشهها و عكسهاي موجود و بازديدهاي ميداني
3-1-6 تهيه نقشه تقريبي تغييرات و شرايط بازهها براساس اطلاعات (بندهاي 3-1-1) تا (3-1-4)
3-1-7 بررسي و تعميق روند تغييرات ريخت شناسي در آينده و آثار ناشي از آنها بر بستر و حريم و نيز محيط اطراف
3-1-8 تعيين موقعيت و ميزان اراضي متروكه و بستر مرده در اثر تغيير مسير رودخانه يا مسيل
3-1-9 بررسي پوشش گياهي بستر و حاشيه رودخانه ، نهر يا مسيل و اثر آن بر بازه هاي پايدار و ناپايدار و زبري جريان
3-1-10 بررسي مقدماتي اثر استفاده نامناسب از بستر و حريم رودخانه يا مسيل بر جابجايي و تغيير مسير رودخانه
3-2 هيدروليك رودخانه
3-2-1 بررسي عكسهاي گرفته شده، گزارشها و نقشهها و مقاطع نقشه برداري شده و كروكي ها
3-2-2 تعيين نوع رودخانه يا مسيل از نظر بستر ثابت، آبرفتي، شني و قلوه سنگ
3-2-3 انتخاب نحوه تحليل جريان و محاسبات هيدروليكي (دائمي، غيردائمي)
3-2-4 تعيين حدود كانال اصلي و دشتهاي سيلابي در هر مقطع
3-2-5 تعيين ضريب زبري در مقاطع مختلف براساس عكسها، بازديدها و نتايج دانه بندي مواد بستر و كناره
3-2-6 تعيين نوع شرايط مرزي براي مدل در ابتدا، انتهاي بازه مطالعاتي و سازههاي متقاطع و بدههاي طراحي در بازه هاي مختلف
3-2-7 تحليل شرايط جريان براي سيلابهاي مذكور در بند 2-3-3 با مدل رياضي معتبر و مورد تأييد كارفرما
3-2-8 بررسي پروفيل سطح آب و پهنه سيلگير با دوره بازگشتهاي مذكور در بند 2-3-3 در دوحالت در نظر گرفتن تجاوز به حريم و بستر و بدون در نظر گرفتن تجاوز به حريم و بستر رودخانه (در حالت طبيعي رودخانه)
3-2-9 تحليل اثر تجاوز به حريم و بستر براساس نتايج بند 3-2-6 و مقايسه با بستر و حريم هاي تعيين شده در مطالعات قبلي
3-3 مطالعات زيست محيطي
3-3-1 بررسي اطلاعات و گزارشهاي حيات وحش و ارزيابي زيست محيطي موجود درمنطقه
3-3-2 بررسي مقررات و گزارشهاي موجود در مورد مناطق تحت حفاظت متأثر از محدوده طرح
3-3-3 بررسي آزادسازي و رفع تجاوزات صورت گرفته در بهبود شرايط زيست محيطي رودخانه يا مسيل
3-3-4 ارائه پيشنهادات لازم براي حفاظت حريم و بستر از نظر زيست محيطي و كيفيت آب
3-3-5 بررسي اثرات زيست محيطي ناشي از دخل و تصرفات صورت گرفته در بستر و حريم رودخانه يا مسيل
3-4 تدوين گزارش مطالعات تخصصي شامل بخشهاي زير:
3-4-1 سيماي طرح و محدوده مطالعه
3-4-2 نتايج حاصل از مطالعه ريختشناسي رودخانه
3-4-3 نتايج حاصل از مطالعه هيدروليك جريان رودخانه
3-4-4 نتايج حاصل از مطالعه فرسايش
3-4-5 نتايج حاصل از مطالعه زيست محيطي
4- تلفيق مطالعات، تدوين گزارشها و تهيه نقشهها
4-1 تلفيق مطالعات
4-1-1 جمع بندي نتايج حاصل از مطالعات تخصصي به منظور تعيين حد حريم و بستر رودخانه يا مسيل
4-1-2 بررسي و پيشنهاد محدوديتها و شرايط كاربريها براي پهنههاي مختلف سيل گير
4-2 گزارش تلفيق شامل بخشهاي زير:
4-2-1 محدوده پروژه
4-2-2 خلاصه نتايج مطالعات پايه
4-2-3 خلاصه نتايج مطالعات تخصصي
4-2-4 جمع بندي مطالعات پايه و تخصصي جهت ارائه تعيين حد بستر و حريم رودخانه يا مسيل
4-2-5 جمع بندي مطالعات پايه و تخصصي جهت ارائه كاربريهاي پيشنهادي
4-2-6 ارائه جدول اولويت بندي اجراي برنامه بازگشايي و مديريت حريم و بستر رودخانه يا مسيل
4-2-7 دستورالعمل روپرگذاري
4-2-8 پيشنهاد تشكيلات سازماني براي حفاظت از بستر و حريم رودخانه يا مسيل و آزادسازي آن
4-2-9 ارائه پيشنهادات براي مطالعات و اقدامات بعدي كارفرما
4-3 تهيه آلبوم نقشهها شامل:
4-3-1 نقشه حدود و بستر و حريم تعيين شده
4-3-2 نقشه پهنه سيلاب و پروفيل طولي و عرضي سطح آب با دوره بازگشت 2، 5، 10، 25، 50 ، 100، 200 و 500 سال و منحني هاي بده اشل
4-3-3 نقشه جانمايي روپرها
4-3-4 نقشه دخل و تصرفات صورت گرفته و اولويت آزادسازي آنها
4-4 دادهها و نقشههاي نرمافزاري
4-4-1 ارائه فايل ورودي و خروجي نرمافزار تحليل هيدروليك جريان
4-4-2 فايل نقشه هاي رقومي در محيطGIS با فرمت مورد تأييد كارفرما
4-5 متره و برآورد اسناد مناقصه
4-5-1 تهيه دفترچه متره برآورد روپرگذاري (شامل جدول مقادير، هزينه ها و فهرست بها و ...)
4-5-2 تهيه اسناد مناقصه روپرگذاري (شامل مشخصات فني، عمومي و خصوصي روپرها و برنامه اجرايي)
پيوست 1- نمونه اي از نمودار ارتباط بخشهاي مختلف مطالعات تعيين حريم و بستر
درصد پيشرفت نمودار ارتباط بخشهاي مختلف مرحله مطالعه نتايج هر مرحله
25%
برنامه ريزي مطالعات
جمع آوري آمار، اطلاعات،
نقشه ها و گزارشهاي موجود مذاكره با كارفرما و مسئولين محلي
بررسي آمار آبسنجي و شرايط سازه هاي موجود تهيه نقشه پايه
بله بازديدهاي ميداني
شبيه سازي هيدرولوژي
لازم است
جمع آوري داده هاي هواشناسي گزارش اقدامات اوليه
نه اقدامات اوليه گزارش اقدامات اوليه و تصويب كارفرما
50%
مطالعه فيزيوگرافي و هواشناسي
مطالعه هيدرولوژي
مطالعه حقوقي مطالعه اقتصادي و اجتماعي
گزارش مطالعه پايه
مطالعات پايه گزارش مطالعات پايه و تصويب كارفرما
75%
مطالعه ريخت شناسي و فرسايش مطالعه هيدروليك رودخانه مطالعه زيست محيطي
گزارش مطالعات تخصصي
مطالعات تخصصي گزارش مطالعات تخصصي و تصويب كارفرما
100%
تلفيق مطالعات و تدوين گزارش تلفيق
تهيه آلبوم نقشه ها
تهيه داده ها و نقشه هاي نرم افزاري
متره و برآورد و اسناد مناقصه
تلفيق مطالعات،تدوين گزارشها و تهيه نقشه ها و فايلهاي نرمافزاري افزاري گزارش تلفيق نقشه ها و فايلها
مطابق آمار تهيه شده توسط سازمان ملل متحد در ميان بلاياي طبيعي، سيل و طوفان بيشترين تلفات و خسارات را به جوامع بشري وارد آوردهاند، بگونهاي كه تنها در يك دهه ميزان خسارات ناشي از سيل و طوفان بالغ بر 21 ميليارد دلار در مقابل 18 ميليارد دلار خسارات ناشي از زلزله بوده است. اين امر در كشور ما نيز صادق است و در اغلب سالهاي گذشته حدود 70% اعتبارات سالانه طرح كاهش اثرات بلاياي طبيعي و ستاد حوادث غير مترقبه صرف جبران خساران ناشي از سيل شده است. ضمن اينكه بايد توجه داشت بدليل بهبود روشهاي ساخت و ساز و رعايت ضوابط و مقررات، ايمني سازهها و تأسيسات در مقابل خطراتي چون زلزله افزايش مييابد ولي متأسفانه روند طبيعي توسعه در كشورهايي نظير ايران باعث تخريب محيط زيست و منابع طبيعي شده و خسارات سيل مرتباً افزايش مييابد. رشد 250 درصدي خسارات ناشي از سيل كشور در پنج دهه گذشته مؤيد اين مدعاست.
متأسفانه موضوع سيل و مديريت و كاهش خسارات آن در كشور مورد توجه جدي قرار نگرفته و فقط زماني كه سيلاب مخربي جاري ميشود و فاجعهاي بوجود ميآيد، توجه مسئولين و متخصصين به آن جلب ميگردد. اگر چه بررسي طرحهاي مهار سيلاب كه به صورت محدود و پراكنده در سطح كشور مطالعه و اجرا شدهاند، نشان ميدهد يك راه حل مشخص و مطمئن براي كلية مناطق سيلگير وجود ندارد اما بديهي است پديدة سيل عليرغم همة پيچيدگيهايش قابل بررسي و مطالعه بوده و ميتوان در جهت مهار وكاهش خسارات آن و حتي بهرهبرداري اقتصادي از سيل راهحلهاي مناسبي جستجو كرد.
بر اين اساس برنامهريزي و انجام اقدامات جامع جهت پيشگيري و كاهش خسارات سيل در قالب طرحهاي مطالعاتي و اجرايي از اهميت بسزايي در راستاي دستيابي به اهداف توسعة پايدار برخوردار ميباشد.
طبقهبندي سيلهاي كشور
جريان سيل به طور عمده ناشي از رواناب سطحي ميباشد كه حاصل خصوصيات بارش و خصوصيات حوزة آبخيز است كه در اين ميان، تأثير پوشش گياهي و خاك در كاهش جريان سيل حوزههاي كوچك كمتر از حوزههاي با مساحت زيادي ميباشد.
دريك طبقهبندي كلي ميتوان سيلابهاي رخداده در كشور را در دستههاي زير تقسيمبندي نمود:
الف) سيل ناگهاني (Flash Flood): ناشي از بارش شديد در حوزههاي معمولاً كوچك مانند سيل گلابدره تهران (1366) ،ماسوله (1377) ، خياو چاي مشكين شهر (1380) ، گلستان(1381و 1380) . وقوع اين نوع سيلابها معمولاً در فصل بهار و تابستان ناشي از عكسالعمل سريع هيدروليكي حوزه نسبت به بارش شديد ميباشد و بدليل ماهيت غافلگيركنندة اين نوع سيلاب، منجر به خسارات و ضايعات قابل توجهي ميشود.
ب) سيل رودخانهاي (River Flood): ناشي از بارش نسبتاً شديد و طولاني مدت در حوزههاي با مساحت زياد و يا بارشهاي متوالي بيش از ظرفيت نفوذپذيري حوزه مانند آنچه كه در سال 1371 در جنوب كشور اتفاق افتاد و سيل استانهاي سيستان و بلوچستان ، كرمان ، هرمزگان، بوشهر، فارس و خوزستان را در برگرفت.
ج) سيل دريايي (Sea Flood): به خاطر بالا آمدن سطح آب دريا و يا درياچهها مانند بالا آمدن سطح درياچة خزر در سالهاي 1371 تا 1375
د) سيل ناشي از ذوب برف (Snow Flood): ناشي از ذوب برفهاي بالادست به دليل افزايش ناگهاني دما كه مي تواند توام با بارندگي نيز باشد نظير سيل رودخانه كارون در فروردين سال1377.
خسارات سيل كشور
خسارات ناشي از سيل شامل خسارت محسوس (Tangible Losses) و خسارت نامحسوس (Intangible Losses) مي باشد كه خسارت محسوس خود به دو صورت مستقيم Direct)) و غيرمستقيم (Indirect) طبقه بندي مي گردند.
خسارات محسوس مستقيم شامل موارد زير مي تواند باشد:
- تلفات و ضايعات انساني
- آبگرفتگي منازل و اماكن مسكوني و صنعتي
- آبگرفتگي مزارع و از بين رفتن محصولات كشاورزي و تلفات دامي
- تخريب تاسيسات زيربنايي نظير جاده ها و پلها و خطوط انتقال برق و شبكه هاي آب و گاز
خسارت محسوس را مي توان براحتي كمّي كرده و در محاسبات توجيه اقتصادي مدنظر قرار داد.
جهت تخمين خسارات سيل پس از تفكيك خسارات در هر بخش،بايد مقدار كمّي ضايعات مشخص شود.در جدول زير خسارات در بخشهاي مختلف تفكيك شده اند.
بخش خسارت ديده خسارت مستقيم خسارت غير مستقيم خسارت نامحسوس
مناطق مسكوني - هزينه هاي ايجاد مسكن موقت - احساس عدم امنيت
- پاكسازي منطقه مسكوني و احداث مجدّد -ايجاد آشفتگي هاي اجتماعي
- احياء سيستم خدماتي مانند آب و برق
كشاورزي - ازبين رفتن كامل اراضي كشاورزي - هزينه احياء اراضي و راهها - فرسايش خاك
- از بين رفتن محصولات زراعي و باغي - هزينه عدم توليد و يا تاخير در توليد - ايجاد عدم امنيت در سرمايه گذاري
- خسارات صنايع و خدمات وابسته
- تخريب مراتع
تاسيسات زير بنائي - تخريب انهار و شبكه هاي آبياري و زهكشي - هزينه لايروبي - پرشدن مخازن از رسوب
كشاورزي - تخريب قنوات - تاخير در آبياري اراضي و كاهش توليد
- آسيب ديدگي ايستگاههاي پمپاژ
- آسيب ديدگي سرريز سد و بند انحرافي
دامداري - تلفات دامي - شيوع بيماري - ايجاد عدم امنيت
- كاهش بازدهي محصولات دامي - اختلال در چرخة زيست محيطي
صنعت - كارخانه ها - كاهش توليد - ضايعات زيست محيطي
- ايستگاههاي پست آب و برق
- ضايعات مربوط به مواد اوليه
خدماتي - خسارت به شبكة راهها، پلها و راه آهن - ايجاد رعب و وحشت
- تخريب ساختمانهاي خدمات عمومي - اختلال در حمل و نقل
- تخريب خطوط انتقال نيرو و تلفن - احداث راههاي موقت
- خسارت وارده به شبكة آب آشاميدني - پاكسازي راهها
بهداشتي - بازسازي واحدهاي بهداشتي - شيوع بيماريها - زيانهاي درازمدت بهداشتي
- هزينه درمان و واكسيناسيون - تلفات جاني - ضايعات رواني
- هزينه حمل مجروحين - سالم سازي
- احداث درمانگاههاي اضطراري
زيست محيطي - تغييرات شرايط فيزيكي حوضه - فرسايش خاك - افزايش دبي اوج سيلهاي بعدي
-ايجاد باتلاقهاي جديد - تغيير ويژگيهاي بيولوژيكي آب - مهاجرت روستائيان
- شيوع بيماريها - تغيير در زيستگاههاي آبي - ازبين رفتن تالابها
- بايرشدن زمينها
مهمترين دلايل تشديد خسارات سيل كشور
بيشك مهمترين علت وقوع سيلها در رودخانه ها و مسيلهاي كشور، بارش در حوزه آبريز مناطق سيل گرفته و بالادست آنها ميباشد اما آنچه كه مهم مي باشد بررسي دلايل تشديد خسارات سيل ناشي از چنين بارندگيهايي مي باشد در زير مهمترين عوامل مؤثر در تشديد خسارات سيل بطور مختصر تشريح ميشود:
• دخل و تصرف غير مجاز در بستر و حريم رودخانه و مسيلها كه مطابق قانون توزيع عادلانه آب در اختيار وزارت نيرو بوده و معمولا با توجه به سيلاب با دوره بازگشت 25ساله تعيين مي شود.اشغال مجرا و بستر رودخانه تقريبا در تمام سيلهاي حادثه اصولا عامل اصلي ايجاد خسارت و تلفات انساني مي باشد.
• تخريب منابع طبيعي و پوشش گياهي منطقه از يك طرف ناشي از خشكسالي سالهاي اخير و از طرف ديگر در اثر توسعه بيرويه و دخل و تصرف غيرمجاز توسط عوامل انساني بوده است. بدليل كاهش پوشش گياهي و تغيير كاربري اراضي، رواناب ناشي از بارش بعضاً تا بيش از 30 برابر افزايش يافته و در بخشي از مناطق كه داراي شيب تند و از نظر زمينشناسي داراي خاك فرسايشپذير بوده است، گل و لاي زيادي جابجا شده و خسارات و تلفات بسياري به بار آورده است.
• احداث سازههاي تقاطعي نظير پل و جاده بر روي آنها بدون توجه به شرايط هيدروليكي و سيلابي رودخانه كه منجر به تنگ كردن مسير عبور جريان و بعضاً حتي انسداد مجرا ميشود. در سيلهاي اخير اين مسئله عامل عمده افزايش تلفات جاني كه اغلب از سرنشينان خودروهاي عبوري از محورهاي ارتباطي منطقه بودهاند، به شمار ميرود.
• عدم توجه مناسب به هشدار و پيشبيني سيل و اتخاذ تدابير مناسب در مواجهه با آن توسط دستگاههاي ذيربط و مردم.
روشهاي پيشگيري و كاهش خسارات سيل
با توجه به نظرات واصله از دستگاههاي ذيربط و با عنايت به دلايل وقوع و تشديد خسارات سيل و نيز توجه به عملكرد و تجربه ده ساله گذشته در زمينه مطالعه و اجراي طرحهاي ساماندهي رودخانه و مهار سيل، ذيلا پنج محور اصلي طرحهاي پيشگيري و كاهش خسارات سيل ارائه ميگردد. بديهي است اجراي هماهنگ و تؤام اين محورهاي پنجگانه مي تواند به نتايج مؤثري جهت كاهش خسارات ناشي از سيل بيانجامد.
محور اول : مطالعه و اجراي طرحهاي سازه اي مهار سيل
اين محور شامل سه بخش زير مي باشد و مطالعات و اجراي بخشهاي مختلف آن مي تواند توسط دستگاههاي اجرايي ذيربط انجام شود:
الف) ساماندهي و مهندسي رودخانه به منظور اصلاح و حفاظت مسير رودخانه، تثبيت بستر و كنترل فرسايش و رسوب و طراحي سازه هاي كنترل سيل نظير گوره هاو ...
براساس برآورد صورت گرفته مجموعا 500 كيلومتر از طول رودخانه هاي مهم كشور در اولويت جهت انجام مطالعات ساماندهي و مهندسي رودخانه مي باشد كه از اين مقدار عمليات اجرايي 70 كيلومتر آن به اتمام رسيده و 200 كيلومتر ديگر در دست مطالعه مي باشد. بنابراين طول باقيمانده جهت انجام مطالعات ساماندهي و مهندسي رودخانه حدود 230 كيلومتر برآورد مي شود. به دليل رفتار طبيعي رودخانه و عدم تثبيت سواحل، سالانه شاهد جابجايي مسيل و فرسايش در نقاط ديگر رودخانه ها مي باشيم و لذا تاخير در اجراي پروژه هاي ساماندهي رودخانه ها، منجر به افزايش حجم كارهاي باقيمانده مي گردد.
ب) لايروبي و بازگشايي مسير رودخانه به منظور افزايش ظرفيت عبوري جريان.
ج) بهسازي و افزايش ظرفيت آبگذري سازههاي تقاطعي رودخانه و نيز حفاظت پاية پلها در مقابل آبشستگي.
محور دوم : مطالعه و اجراي طرحهاي غير سازه اي
اين محور يكي از محورها و راهكارهاي بسيار كارآمد و مؤثر در كاهش خسارات سيل مي باشد كه در دنيا مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلي اين محور، دور كردن مردم از جريان سيل مي باشد و شامل سه بخش اصلي است:
الف) تهية نقشههاي پهنهبندي سيل و پيادهسازي حد بستر و حريم رودخانهها به منظور مديريت توسعه سيلابدشت
يكي از مهمترين عوامل تشديد خسارت سيلهاي اخير در كشور، توسعه ساخت و ساز در سيلابدشتها و دخل و تصرفات غيرمجاز در بستر و حريم رودخانهها ومسيلها ميباشد. تعيين بستر وحريم رودخانهها و مسيلها و تهيه نقشههاي پهنهبندي سيل يكي از ملزومات و پيشنيازهاي كليه طرحهاي پيشگيري و كنترل سيلاب از جمله سيستمهاي هشدار سيل ، بيمه سيل، نحوه تعيين كاربري اراضي حاشيه رودخانه و آزادسازي محل عبور ايمن جريان رودخانه ميباشد. وجود اين نقشهها در تعيين و ارزيابي خسارات وارده مورد نياز بوده و ضرورت اجراي آن مورد تأئيد وزارت كشور به عنوان مسئول ستاد حوادث غير مترقبه كشور نيز ميباشد.
لازم به ذكر است كه تاكنون مجموعا 5000 كيلومتر از طول رودخانه هاي كشور تعيين حد بستر و حريم شده و برآورد مي شود 37000 كيلومتر ديگر از طول رودخانه ها، داراي اولويت جهت انجام مطالعات پهنه بندي سيل و تعيين حد بستر و حريم مي باشد.
ب) ايجاد سيستمهاي پيشبيني و هشدار سيل هواشناسي و هيدرولوژيكي
ج) برنامهريزي و مديريت چند مخزنة سدهاي ساخته شده با هدف كنترل سيل و پيش بيني اثرات بهره برداري از سدهاي در دست احداث.
محور سوم : مديريت حوزه و حفاظت آبخيز
يكي از محورها و راهكارهاي بسيار مؤثر در پيشگيري و كاهش خسارات سيل انجام پروژه ها و عمليات آبخيزداري است و خوشبختانه مطالعات و پروژه هاي زيادي در كشور انجام شده است، ولي به دليل عدم حفاظت عرصه ها و آبخيزها، ضرورت توسعه و افزايش اين اقدامات ، هم از طريق افزايش اعتبارات و هم پشتيباني هاي اجرايي وجود دارد.
الف) آبخيزداري شامل عمليات بيولوژيك و مكانيكي به منظور تقويت پوشش گياهي ، حفاظت خاك و افزايش نفوذپذيري و در نتيجه كاهش پتانسيل سيلخيزي منطقه.
ب) مطالعات آبخوانداري و پخش سيلاب به منظور استفاده موثر از جريان سيل و كاهش خسارات آن.
ج) مطالعات اصلاح و تغيير كاربري اراضي و ارائه كاربري هاي مجاز خصوصاً با توجه به مطالعات پهنه بندي سيل و سيلخيزي در كوتاه مدت و دراز مدت.
محور چهارم : تهيه و تدوين نظامنامة مديريت سيل و طرح عمل (Action Plan) در مواقع بحران
به منظور ايجاد آمادگي و هماهنگي بين مسئولين دستگاههاي ذيربط در سه مرحلة زماني قبل و بعد از وقوع سيل تهيه ميشود كه براساس آن تمهيدات سازماني از قبل مشخص شدهاي مانند تخليه شهرها و روستاها يا بستن جادهها و ... به مورد اجرا گذاشته ميشود تا خسارات و خصوصاً تلفات ناشي از سيل به حداقل برسد. براي اجراي اين پروژه پيشنهاد ميشود گروه كاري متشكل از نمايندگان دستگاههاي ذيربط تشكيل گردد.
محور پنجم : آموزش همگاني و تخصصي
هدف اين محور ايجاد آمادگي در برابر سيلاب، لزوم توجه به هشدارهاي صادره در اين زمينه و ارائه پيامهاي ايمني و امدادي جهت كاهش خسارات سيل ميباشد كه ميتواند از طريق چاپ و انتشار پوستر، بروشور، كتاب، تهية فيلم و برگزاري كارگاه و نمايشگاه و ... انجام شود. انجام اين پروژه از طريق كميتة فرعي تخصصي پيشگيري از سيل و نوسانات آب دريا و طغيان رودخانه پيشنهاد ميشود.
كليه دوستاني كه مايل به همكاري مي باشند مي توانند با ارسال پيام براي اين جانب در صورت تاييد به همكاري با اين سايت بپردازند
